Giao thừa hay lễ Trừ Tịch là giây phút thiêng liêng nhất trong tâm thức người Việt. Đây là thời điểm “cũ giao – mới tiếp”, khi đất trời chuyển mình buông bỏ những điều không may của năm cũ để đón nhận vận khí hanh thông của năm mới. Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị quan Hành khiển và một vị Phán quan trông nom việc hạ giới. Lễ cúng Giao thừa chính là buổi tiệc tiễn đưa quan cũ và nghênh đón quan mới. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn các bài văn khấn lễ Giao Thừa chuẩn theo phong tục, hướng dẫn chuẩn bị lễ vật và quy trình thực hiện để cầu chúc một năm Bính Ngọ 2026 vạn sự như ý.
Ý nghĩa của lễ cúng Giao thừa (Trừ tịch)
Lễ Giao thừa còn được gọi là lễ Trừ Tịch, là nghi lễ quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên Đán của nhiều nước Á Đông. Lễ được tổ chức vào thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới của đêm cuối cùng của tháng Chạp âm lịch.
Đây là lễ tiễn đưa các vị Quan Hành khiển của năm cũ và đón tiếp các vị Quan Hành khiển của năm mới. Người xưa tin rằng mỗi năm có một vị quan nhà Trời được phái xuống để cai quản hạ giới. Lễ cúng ngoài trời phải được thực hiện trước để các quan kịp dừng chân thụ hưởng lễ vật trước khi bàn giao công tác. Sau khi đón quan mới ngoài trời, gia chủ sẽ làm lễ trong nhà để mời Hương linh Tổ tiên và các vị thần linh bản thổ (Thổ Công, Long Mạch) về ngự lãm, chứng giám lòng thành và phù hộ độ trì cho con cháu trong gia đình một năm mới bình an, khang thái. Trước đó, nhiều gia đình cũng đã thực hiện nghi lễ tiễn vị thần cai quản bếp núc qua bài văn khấn Ông Công Ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp. Để chuỗi nghi lễ đầu năm được trọn vẹn, gia chủ cũng nên tìm hiểu trước về nghi thức văn khấn giải hạn đầu xuân và bài văn khấn lễ tạ năm mớii (lễ hóa vàng) để tiễn gia tiên sau khi hết Tết.
Chuẩn bị lễ vật cúng Giao thừa chuẩn nhất
Để buổi lễ diễn ra trang nghiêm, việc sắm sửa lễ vật cần sự tỉ mỉ và thành tâm. Tùy vào điều kiện kinh tế, mỗi gia đình có thể chuẩn bị khác nhau, nhưng nhất thiết phải đảm bảo các yếu tố cơ bản sau:
Mâm lễ ngoài trời (Cúng Thiên địa)
Lễ này mang tính chất tiễn đưa quan Hành khiển cũ và đón quan Hành khiển mới. Lễ vật thường bao gồm:
- Gà trống thiến: Luộc ngậm hoa hồng tươi, tượng trưng cho sự khởi đầu rực rỡ.
- Xôi gấc: Màu đỏ của xôi tượng trưng cho sự may mắn, cát tường.
- Hương, hoa, đăng (đèn/nến), trà, tửu: Không thể thiếu để tạo không gian linh thiêng.
- Mũ cánh chuồn, tiền vàng mã: Dành riêng cho quan Hành khiển của năm.
Mâm lễ trong nhà (Cúng Gia tiên)
Để không gian thờ cúng thêm trang trọng và tăng cường cát khí, nhiều gia đình thường sử dụng đá thạch anh vụn rải nền hoặc bát hương để tụ khí, đặt thêm quả cầu phong thủy hay các loại đá thô phong thủy trên bàn thờ. Ngoài ra, người hành lễ cũng có thể đeo vòng tay đá phong thủy hợp mệnh để tịnh tâm và thu hút năng lượng tốt lành trong giờ khắc chuyển giao.
Mâm ngũ quả: Tùy theo vùng miền để chuẩn bị:
- Miền Bắc: Chuối, bưởi, đào, hồng, quýt.
- Miền Nam: Cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài.
Mâm cỗ mặn/chay:
- Miền Bắc: Thường có bánh chưng, giò lụa, canh bóng bì, nem rán.
- Miền Trung: Có bánh tét, thịt ngâm nước mắm, tôm chua.
- Miền Nam: Ưu tiên bánh tét, thịt kho hột vịt, canh khổ qua.
7 món không thể thiếu trong mâm cỗ cúng giao thừa:
- Hương (nhang) sạch.
- Đèn/Nến.
- Hoa tươi (Cúc, hồng hoặc dải hoa lay ơn).
- Trầu cau (đã têm cánh phượng).
- Rượu trắng và trà.
- Trái cây tươi.
- Bánh chưng/Bánh tét.
Văn khấn Giao thừa ngoài trời (Cúng Quan Hành Khiển)
Theo quan niệm dân gian, mỗi năm có một vị quan Hành khiển phụ trách cai quản hạ giới. Lễ cúng ngoài trời phải được thực hiện trước khi cúng trong nhà để tiễn đưa các quan cũ và đón tiếp các quan mới ngay tại cửa ngõ. Năm 2026 (Bính Ngọ), vị quan cai quản là: Vương Hành Khiển, Công Tào Phán Quan.
Nội dung bài khấn ngoài trời:
“Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần. Con kính lạy cựu niên đương cai Chu Vương Hành khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan. Con kính lạy tân niên đương cai Vương Hành Khiển, Công Tào Phán Quan.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm Ất Tỵ, phút giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán.
Tín chủ con là: … Ngụ tại: …
Phút thiêng liêng này, chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa lễ vật, dâng lên trước án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài cựu niên đương cai, ngài tân niên đương cai, các ngài bản cảnh Thành hoàng, chư vị đại vương, ngài bản gia Thần linh Thổ địa. Cúi xin các vị giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con một năm mới bình an, sức khỏe, công việc hanh thông, tài lộc dồi dào.
Phục duy cẩn cáo!”
Lưu ý: Mâm cúng nên đặt ở hướng sạch sẽ, thoáng đãng (thường là hướng Đông hoặc Nam tùy theo tuổi gia chủ hoặc hướng nhà). Khi hành lễ, chủ nhà cần vái 4 vái trước khi đọc và 4 vái sau khi kết thúc.
Văn khấn Giao thừa trong nhà (Cúng Thần Linh & Gia Tiên)
Sau khi hoàn tất nghi lễ ngoài trời, gia chủ mang nén hương đã cháy vào trong nhà để bắt đầu lễ cúng Thần linh và Tổ tiên. Đây là lời mời chính thức các bậc tiền nhân về đón năm mới cùng con cháu.
Nội dung bài khấn trong nhà:
“Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy các cụ Tổ Tiên nội ngoại chư vị Hương linh. Hôm nay là phút giao thừa năm Ất Tỵ sang năm Bính Ngọ. Tín chủ con là: …
Phút giao thừa vừa tới, chúng con thắp nén tâm hương, sửa sang lễ vật, dâng lên trước án. Con cầu xin các cụ, các hương linh gia tiên phù hộ độ trì cho con cháu trong gia đình được mạnh khỏe, vạn sự tốt lành, gia đình hòa thuận.
Chúng con cũng kính mời các vị tiền chủ, hậu chủ cư ngụ tại đất này cùng về thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho chúng con làm ăn thuận lợi, gặp nhiều may mắn.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, vái 3 vái)”
Hướng dẫn thực hiện nghi lễ cúng Giao Thừa chuẩn
Ở các đô thị lớn, việc cúng Giao thừa tại chung cư thường gặp khó khăn do không gian hẹp. Tuy nhiên, tâm thành là chính, bạn có thể linh hoạt theo cách sau:
- Vị trí cúng ngoài trời: Nếu không có sân dưới mặt đất, bạn có thể đặt mâm cúng ở ban công hoặc tại sảnh tòa nhà (nếu ban quản lý cho phép). Tuyệt đối không cúng ở hành lang chung vì ảnh hưởng đến lối đi và năng lượng chung của tòa nhà.
- An toàn cháy nổ: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Sử dụng nến trong cốc thủy tinh cao để tránh gió thổi tạt. Khi hóa vàng mã, hãy sử dụng khu vực lò đốt chung của chung cư, tuyệt đối không đốt tại ban công hay trong nhà.
- Lưu ý: Nếu không thể cúng ngoài trời do quy định nghiêm ngặt, bạn có thể gộp lễ nhưng hãy mở rộng cửa ban công hoặc cửa chính khi khấn để đón khí tiết năm mới.
Các bước thực hiện lễ Giao Thừa như sau:
Bước 1 – Thời điểm: Đúng 0 giờ ngày mùng 1 Tết (tức 24h đêm 30).
Bước 2 – Lễ ngoài trời: Gia chủ thắp nhang, đèn tại mâm cúng ngoài trời trước. Đọc văn khấn quan Hành khiển. Sau khi hết 1 tuần nhang (hoặc khoảng 15 phút), vái lạy rồi mới vào nhà.
Bước 3 – Lễ trong nhà: Gia chủ tiếp tục thắp hương trên bàn thờ Phật và bàn thờ Gia tiên, đọc văn khấn mời tổ tiên về. Ngay sau lễ này, bạn có thể chuẩn bị sẵn bài văn khấn mùng 1 Tết để thực hiện nghi thức cúng sáng sớm hôm sau.
Bước 4 – Hóa vàng: Sau khi các tuần nhang tàn, gia chủ đem vàng mã của lễ giao thừa đi hóa (đốt) để khởi đầu một năm thuận lợi.
Những điều kiêng kỵ khi làm lễ Giao thừa
Khi làm lễ cúng Giao thừa, gia chủ cần lưu ý một số điều sau:
- Người đứng ra làm lễ (thường là gia chủ) phải mặc quần áo chỉnh tề, kín đáo, tuyệt đối không mặc quần đùi, áo ba lỗ.
- Giữ tâm thế bình tĩnh, trang trọng. Khi đọc văn khấn, nên đọc lầm rầm vừa đủ nghe, tập trung tâm ý vào lời cầu nguyện.
- Trong đêm giao thừa, tuyệt đối tránh cãi vã, lớn tiếng hoặc làm đổ vỡ bát đĩa, vì đây được coi là điềm báo không may cho cả năm.
Nghi lễ cúng Giao thừa không nằm ở mâm cao cỗ đầy, mà quan trọng nhất là ở tấm lòng thành kính và sự hướng thiện của mỗi người. Hy vọng với hướng dẫn và bài văn khấn lễ Giao thừa chuẩn trên đây, bạn sẽ có một khởi đầu năm mới Bính Ngọ hanh thông và tràn đầy năng lượng.